Oier Guillan: “Izugarri maite ditut genero ikuspegi batetik normaren barruan deseroso dauden lanak”

0

Pertsonaia, aktorea eta pertsona. Antzerkiaren unibertsoa hiruki horretatik begiratzera egina dago Oier Guillan (Donostia, 1975). Mr. Señora pertsonaiarekin abiatu, Miss Karaoke aktorearekin jarraitu, eta pertsonaren erpinari heldu dio orain Zauri Bolodia liburu berrian, izen bereko aktorearen egunerokoan. “Sormenaren arloa, kultura, zauri basa bat da” dio Zauri Bolodiak, baina zauri basaren gainetik, antzerkiaren bizitzara eusten duen hori gainjartzen dio; pasioa, gutxien-gutxienean.

Idoia Beratarbidek ilustratu du liburua, eta antzerkiak berekin dakarren gorputzaren presentzia indartzera datoz irudiak. Guillan: “Funtsean, beste behin ere hibridotasuna dugu ments, eta uste dut helduen literaturako ilustrazioarena ere aldarrikatu beharreko zerbait dela”.

2014an plazaratu zenuen pertsonaia baten egunerokoa da Zauri Bolodia. Zer da kontatu nahi izan duzuna?
Aktore baten bizitzako hamahiru urte kontatzen dira, fikzioa eta dokumentazio lana uztartuz. Lehenengo etapako utopiak, ondorengo nekeak eta desengainuak, ideiak birformulatu eta aurrera begira jarraitzeko azkenean. Horrek balio dit antzerkiari eta sormenari buruz hitz egiteko, baina baita ere edonork pasioz egiten dituen gauzetan eduki ditzakeen barne-borrokak arakatzeko.

Zer ahalbidetu dizu eguneroko baten forma emateak? Collage gisako bat poema, elkarrizketen zati, manifestu eta abarrekin?
Izugarri maite ditut lan hibridoak, genero ikuspegi batetik normaren barruan deseroso dauden lanak: egunerokoak, kaiera liburuak, egitura arraroak dituzten nobelak… Beti erakarri izan naute biografiek eta autobiografiek ere, kazetaritzan bezala sormenik ez balego bezala aurkezten direlako sarri, hautuz beteriko eraikuntzak izan arren.
Oinarrian bulkada esperimental bat egon da. Metrokoadroka kolektiboaren lan eszenikoetako ildoetako bat izan da performancea eta autofikzioa uztartzea, oso absurdoak izan daitezkeen testuinguruetan kokatuz berez “egiazko” material autobiografikoak direnak. Egiak eraikuntzatik duen hori arakatzea bilatu izan dugu, eta ildo performatibo horren segida bat izan liteke ,akaso, liburu hau.

Zein material erabili duzu sormen prozesurako?
Sortze prozesuetan edukitako sentsazioak kaieretan apuntatzeko ohitura izan dut beti, eta horiek guztiak gordeta eta artxibatuta dauzkat. Maite dut era guztietako dokumentazio lana, eta egunerokoak ere badira dokumentu mota bat. Mr. Señora-ren ostean banuen antzerkiaren eta sormenaren mundura beste leku batetik gerturatzeko gogoa, eta material honetan ikusi dut aukera. Denetik topatu dut: oroitzen ez nituen eta harritu nauten gogoetak, dagoeneko bat ez natorren iritziak, ezerosoak egiten zitzaizkidan nire begiradak… Baina guztietan bazen nolabaiteko eboluzio bat. Arku dramatiko bat. Arku hori nabarmentzeko sortutako pertsonaia da Zauri Bolodia.

Antzerkia eta poesia batera datoz berriz. Hanka bat batean eta bestea bestean duzula sortzen duzu, ezinbestez?
Gero eta gehiago kostatzen zait biak ezberdintzea. Arte eszenikoetan orain gehiago interesatzen zaizkit irudietan oinarritutako lanak, egitura narratibo itxiei ihes egiten dietenak, eta hor poesia makulu interesgarria da niretzat. Poesia ez literatura genero bezala; gehiago da gorputzaren poetika bat bilatzea, eta poesiak dituen ezaugarri batzuk eszenara eramatea: errepikapena, irudia, hitzaren musikaltasuna, metafora fisikoen sorrera, edertasunaren bilaketa eta jolasa uztartzea. Gure lan eszenikoetan, poemak erabili izan ditugunean ere gorputzetik eskaini izan diegu bigarren irakurketa bat.

Argitaletxearen oharrak dio Oier Guillanen alter egoa dela Zauri Bolodia. Hala definitzen da “alter egoa” liburuan: “Osasun mentalerako, norbere burua serioegi ez hartzeko eta egokieraren atzaparretan jausi gabe egotik abiatuta jarraitzeko funtsezko osagaia”. Premia hori betetzen du pertsonaiak zugan?
Niretzat guztiak dira barruko ahots posibleak: Mr. Señora, Miss Karaoke, Madame Slip, Doña Otro, Zauri Bolodia… guztiek osatzen dute bufoi konkordunen koro bat nire barruan. Denak dira bat. Oier Guillan beste norbait da, bufoi hautsi horien batuketa, kenketa edo biderketa bat. Une honetan, Madame Slipetik gertuago sentitzen naiz, Zauri Bolodiatik baino.

Liburuaren hitzaurrea Madame Slipek sinatu du. Zein leku betetzen du kontakizunean?
Madame Slip neuk Zauri Bolodiari buruz hitz egiteko behar dudan distantzia da. Bada modu bat esateko irakurleari, “ez ahaztu jolasean ari naizela”. Madame Slipentzat Zauri Bolodia izaki maitagarria izan daiteke, baina batez ere patetikoa da. Ironia behar nuen batzuetan bere burua oso serio hartzen duen Zauri Bolodiari buruz hitz egiteko. Kurioski, irakurri duten lagunei erakargarriagoa egin zaie Madame Slip Zauri Bolodia bera baino. Akaso mereziko luke spin off bat.

Erreferentziaz josita dago liburua. Aitortza modu bat da?
Zauri Bolodiaren eboluzioaren ezinbesteko osagaia iruditzen zitzaizkidan besteen lanak: ikusitako antzezlanak, edukitako solasaldiak, entzundako gogoetak, irakurritako liburuak… Nire uste apalean, kulturaren memoria historiko garaikideari dagokionez asko da jaso gabe, transmititu gabe, asimilatu gabe, gorde gabe geratzen ari dena. Zubitegia edo Badok bezalako proiektuek egiten duten ekarpena oso garrantzitsua iruditzen zait.

Kulturgintzaren gaineko gogoetek (sormen kolektiboa, prekarietatea, arte konprometitua…) osatzen dute liburuaren mamia, Zauri Bolodiarengan zauriak direnak. Zein zauri izan da latzena zure sortzaile-bidean?
Egun bereziki modu zamatsuan bizi dut prekarietatearen gaia, eta merkatu kontzepziora bideratutako kultur ereduek sortzen duten proiektu eta sortzaile ugariren bazterketa. Arrazoi bat edo beste medio, nola geratzen den langile asko, proiektu asko, ahalegin asko itzalean. Baina zauririk larrienak, segur aski, norberak bere buruari eragiten dizkionak dira, datorrena datorrela eusteko ahaleginean umorearen zentzua galtzen denean, adibidez.

Egoaz asko hitz egiten ez bada ere, iruditzen zait, funtsezkoa dela kulturaren ekosisteman. Liburuan datorren galdera bera egingo dizut: Bada egorik gabeko sormen lanik? Non dago arazoa egoarekin?
Gai horren inguruan kontraesan eta talka asko bizi izan ditut. Zaila da oreka topatzea. Baina, iruditzen zait, lan bat sinatzen duzun momentutik egoa beti dagoela hor, akaso badituela bere alde onak, egotik abiatuta ere sortzaile askok sortu dituelako gauza oso ederrak, niretzat baliagarriak izan direnak. Baina batzuetan zalantza egin izan dut egorik gabe sormena, munduaren mendebaldeko jendarte honetan ezagutzen dugun moduan, existituko ote litzatekeen. Existituko litzateke agian errituala, baina liburu bat? Film bat? Egoa beti dago hor, beste kontu bat da egokeria; batzuetan erraza da oreka galtzea.

Liburuko beste gogoeta bat: “Nobedade eta gaztaro gosez den kultur sistemaren makinariak baztertu egiten ditu 60 urteko aktoreak”. Urrun zaude, bistan da, baina kezkatzen zaitu?
Nobedade beharra gero eta frenetikoagoa dela iruditzen zait, izen eta aurpegi berrien bilaketa, titularrak berehalako kontsumizioa, erakusleihoak etengabe egon behar dira aldatzen… Hori sarri ez dator bat lan batek duen ia eskulangintzazko prozesuarekin. Bestetik, zer dakar nobedade behar frenetiko horrek, nola eragiten du sormen lanen nolakotasunean bertan? Nik beti disfrutatu izan dut ikaragarri egile berrien proposamenak topatzen, baina baita ere aurrekoek egindakoa lehen eskutik ezagutzen, hitz egiteko eta batzuetan elkar eragiteko espazioak bilatzen. Beldur naiz ez ote den gero eta zailagoa era horretako espazioak sortzea.

Transfeminismoren eta genero ez-adostasunaren gudu zelaitik ikusten du Zauri Bolodiak XXI. mendeko iraultza posible bakarra. Nola defendatu hori?
Zauri Bolodiak batzuetan botatzen ditu horrelako esaldi borobilak, bere izaera hori delako. Ni ez nago bera bezain seguru, baina badut sentsazioa azken ehun urtean egon diren iraultza, kontrairaultza eta postiraultzak bilakatu direla errotik ezer aldatzen ez duten dinamika bat, gehiegitan errepikatu den loop bat bezala, noizbehinka lorpenak baina, batez ere, frustrazioa sor dezaketenak. Dinamika hori agortu da? Egun iraultzaren definizioa bera irauli behar litzateke agian? Aipatutako borroka horietan dut nik itxaropena. Besteak beste, iraultza asmo asko testuinguru heteropatriarkal batetik eratorritako mentalitate batean kokatu izan direlako, nahi gabe ere.

Maskulinitate eredu berrien diskurtsoa plazaratu dutenen artean pisu handia du zure obrak (Arra arraroa, Mr. Señora…). Nola bizi duzu hori?
Nik benetan ez dut sentitzen hori horrela denik, edo, edozein modutan, ez nuke nahi hala izatea. Uste dut nire eremutxotik ahal dudana egiten saiatzen naizela ahal dudan moduan, eta bat gehiago besterik ez naizela kezka batzuk konpartitzen dituen jendarte batean. Azken batean, inporta zaizkidan gaiei buruz hitz egiten saiatzen naiz, eta erraietatik ez bada ez dakit ezeri buruz idazten. Azkenaldian, sormenaz irudi bat dut buruan trabeska: masajistarena. Mina dagoen leku horretan sartzen dituzte hatzak, mina bera desagertzeko modua dela jakinda. Horrelako sormena amesten dut: minean murgiltzen den sormen masajista bat.

“Teatrero kamikazeen belaunaldi txiki bat” osatu duten kideak oholtzan gaineko belaunaldi berriei begira daudela amaitzen da kontakizuna. Tonu itxaropentsuz itxi nahi izan duzu?
Zalantzarik gabe. Duela hogei urte ikusi genituen antzezlanei esker zaletu ginen ni eta nire inguruko hainbat jende, eta orain hemen gaude, oraindik lan haiek gogora ekarriz tarteka. Niretzat oparirik ederrena litzateke jakitea gure lanen batek, eszenaren batek, esaldiren batek, gaztetxeren batean, taberna-zuloren bateko oholtzan, norbaiti zeozer piztu ahal izan diola. Azkenaldian jende berriarekin ere lan egin ahal izan dugu, eta ederra izan da ikustea Metrokoadrokan urteotan esperimentatu, ikertu, probatu ditugun gauzak beste batzuei transmititzeko gai izan garela. Ondorioz, bai… zalantzarik gabe zahartzen ari gara! [barre] Teatreroentzako Benidorm bat falta zaigu soilik.

Iruzkina idatzi

avatar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

  Subscribe  
Harpidetu